Met het programma Digitale Organisatie werkt de gemeente Wageningen aan een sterke digitale basis voor de toekomst. Goede ICT helpt ons om de maatschappelijke opgaven in de stad beter uit te voeren. Ook helpt ICT ons om beleid en uitvoering te ondersteunen met goede en bruikbare data. We willen inwoners en ondernemers moderne digitale dienstverlening bieden. Tegelijk zorgen we ervoor dat gegevens veilig zijn en dat we de privacy goed beschermen.
We zien drie ontwikkelingen die in 2027 invloed hebben op onze digitale organisatie:
- Kunstmatige intelligentie, ook wel AI genoemd, komt in steeds meer systemen terug. Dit biedt kansen, maar brengt ook risico’s met zich mee. De mogelijkheden van AI gaan zó snel dat de wijze waarop we het in 2027 verantwoord kunnen gebruiken deels nog lastig te voorzien is.
- Gemeenten willen minder afhankelijk worden van grote ICT-leveranciers (‘digitaal soeverein en autonoom’). Dit heeft te maken met digitale zelfstandigheid om over te kunnen stappen naar andere leveranciers, maar ook met spanningen in de wereldpolitiek, bijvoorbeeld met landen buiten de Europese Unie.
- Er komt meer software die overheden samen ontwikkelen. Dit gebeurt bijvoorbeeld via de VNG, samen met andere gemeenten, landelijk of Europees. Deze software kan een alternatief zijn voor software van vaak Amerikaanse ICT-bedrijven. Gemeenten hebben tijdens de Algemene Ledenvergadering in het najaar van 2025 digitale autonomie tot prioriteit gemaakt. Het doel is om 80% van de digitalisering samen, dus collectief, te organiseren. De VNG spreekt van ‘collectief digitaliseren’. In 2027 willen we waar mogelijk gebruik maken van deze gezamenlijke initiatieven.
Alle drie de hierboven geschetste ontwikkelingen begeven we ons op nieuw terrein en zijn de effecten op de budgetten nog moeilijk in te schatten. Het goed inrichten en beschermen van de Digitale Organisatie is een beweeglijk proces en vraagt voortdurend om onze aandacht en doorlopende investeringen. Met deze begroting bouwen we verder aan een Digitale Organisatie. Doet doen we met de volgende speerpunten:
Toekomstbestendige ICT-organisatie
In 2026 is verder gebouwd aan de nieuwe ICT-organisatie. De samenwerking met de leverancier die onze ICT-infrastructuur beheerd, is in de praktijk ervaren en op elkaar afgestemd. In 2027 gebruiken we ook de brede kennis van de ICT-leveranciers om onze omgeving en applicatielandschap toekomstbestendig te houden. De nieuwe digitale werkplek die in 2026 is ingevoerd, vraagt een andere manier van ondersteuning aan de organisatie. Het team I&A ontwikkelt daarvoor doorlopend vaardigheden. Het belang van continuïteit en flexibele werktijden vraagt om meer zelfredzaamheid van de organisatie buiten kantoortijden. Het team I&A voorziet de organisatie van handvatten om zoveel mogelijk zelfstandig gebruik te kunnen maken van de ICT-omgeving.
De komst van kunstmatige intelligentie (AI) en de AI-verordening hebben ook gevolgen voor de functies en rollen binnen de (ICT-)organisatie. Het raakt onderwerpen zoals digitalisering, datakwaliteit, informatieveiligheid, privacy, ethiek en toezicht op het voldoen aan de AI-verordening. In 2027 vertalen we deze ontwikkelingen naar functies, rollen en taken binnen de Digitale Organisatie.
Modern ICT-landschap en online dienstverlening
In 2027 willen we onze digitale dienstverlening verder verbeteren. We nemen deel in organisatieprojecten om de inzet van digitalisering in processen te ondersteunen, om zo de dienstverlening te innoveren. We breiden ook de digitale mogelijkheden uit voor goede dienstverlening. Zo willen we een brede ‘mijn-omgeving’ inzetten voor inwoners en ondernemers. In deze online omgeving kunnen zij zien hoe het staat met lopende aanvragen of zaken. Ook kunnen zij documenten en brieven digitaal bekijken. We willen hiervoor gebruikmaken van een succesvol voorbeeld van gezamenlijk ontwikkelde ICT. Dat betekent dat meerdere gemeenten deze omgeving samen ontwikkelen en gebruiken. Ook kunnen verschillende leveranciers deze mijn-omgeving beheren. Zo zijn we minder afhankelijk van één leverancier.
We verwachten in 2027 ook de landelijke ontwikkelde EDI-wallet (Europese Digitale Identiteit) te kunnen aanbieden. De EDI-wallet geeft inwoners en ondernemers een betere manier om hun identiteit online te bewijzen en gegevens digitaal te delen.
In 2027 vernieuwen we ook andere software. Zo besteden we het financiële systeem opnieuw aan. Ook vernieuwen we het platform dat systemen met koppelingen aan elkaar verbindt. Dit platform zorgt er bijvoorbeeld voor dat gemeentelijke systemen goed kunnen samenwerken met landelijke systemen.
Tot slot werken we aan een goede opslag, registratie en vernietiging van documenten in alle gemeentelijke processen. Dit doen we om te voldoen aan de Wet open overheid en de nieuwe Archiefwet. Voor de digitale ondersteuning hiervan onderzoeken we een systeem voor het langdurig bewaren van digitale archiefstukken (‘e-depot’).
Bij al deze vernieuwingen letten we op een aantal belangrijke punten:
- worden we niet te afhankelijk van één leverancier;
- welke invloed hebben internationale ontwikkelingen;
- zijn er mogelijkheden om AI goed en veilig te gebruiken;
- bestaan er gezamenlijke initiatieven van gemeenten waar we bij kunnen aansluiten.
Ook in bestaande software die de gemeente gebruikt, verwachten we steeds meer AI-mogelijkheden. Dat vraagt om aandacht, zodat we AI zorgvuldig, veilig en verantwoord kunnen gebruiken.
Digitaal vaardig en bewust van privacy en informatieveiligheid
Om als Digitale Organisatie succesvol gebruik te maken van ICT zijn digitaal fitte medewerkers onmisbaar. We werken voortdurend aan goed, veilig en privacybewust gebruik van ICT. Met de komst van AI is het werken aan AI-geletterdheid erbij gekomen. Op verschillende manieren, zoals trainingen, handleidingen en video’s, geven we medewerkers de mogelijkheid om de digitale fitheid op peil te houden. Bij de komst van nieuwe ICT, zoals het financieel pakket in 2027, is digitale fitheid onderdeel van de vernieuwing. We besteden ook aandacht aan digitale fitheid bij de onboarding van nieuwe medewerkers. Tot slot is het belangrijk om voortdurend te werken aan bewustzijn rondom privacy en informatieveiligheid. We zetten hier bijvoorbeeld phishingtesten en andere oefeningen voor in.
Datagedragen beleid en uitvoering
In Wageningen willen we inwoners, bedrijven en instellingen goed en efficiënt helpen. Data speelt daarbij een steeds grotere rol. Goede data geeft namelijk inzichten, zodat we kunnen sturen, keuzes maken en dingen verbeteren. Ons doel is om datagedreven te werken en om een datavaardige organisatie te worden. Data-gedreven besluitvorming betekent voor de gemeente Wageningen dat we keuzes maken op basis van zowel inzichten uit de data als op basis van politieke keuzes, ethiek, behoeften vanuit de samenleving, eerdere ervaringen enzovoorts. Data is dus een hulpmiddel. Data helpt ons om betere keuzes te maken voor het halen van onze maatschappelijke doelen. Dat kan gaan over grote maatschappelijke opgaven, maar ook over dienstverlening, beleid en dagelijkse uitvoering.
In 2027 en daarna richten we ons vooral op meer grip op onze data. We werken verder aan duidelijke afspraken over:
- wat bepaalde data betekent;
- de kwaliteit van data;
- wie verantwoordelijk is voor welke data.
Ook maken we beter inzichtelijk welke data en dashboards er binnen de organisatie zijn. Daarnaast blijven we de organisatie ondersteunen bij het verbeteren van processen met behulp van data.
Informatieveiligheid en privacy
Het is onmisbaar voor het maatschappelijk vertrouwen en functioneren van de gemeente dat we. informatie veilig houden, privacy waarborgen en ethische afwegingen maken:
- Hiervoor gebruiken wij kaders zoals de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO2) en de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).
- Ook doen we jaarlijks inzichten op wat er beter kan qua informatieveiligheid en privacy door het toezichtplan / jaarverslag van de Functionaris Gegevensbescherming en de ENSIA-resultaten (*ENSIA staat voor Eenduidige Normatiek Single Information Audit).
Deze kaders en inzichten zijn gebruikt om plannen voor 2027 en daarna op te stellen. De plannen gaan over onder andere sturing op risico’s, technische maatregelen en organisatorische maatregelen.
In 2027 staan centraal:
- Het implementeren van de Europese richtlijn voor Network and Information Security (NIS2) die in Nederland uitgewerkt is in de Cyberbeveiligingswet (CbW) en de Baseline Informatiebeveiliging Overheid 2.0 (BIO2.0).
- Het uitvoeren van Data protection impact assessments (DPIA). Dit zijn onderzoeken naar privacyrisico’s bij het gebruik van persoonsgegevens. Ook volgen we de maatregelen op die hieruit komen.
- Nauwe samenwerking tussen privacy en informatieveiligheid op het gebied van bewustwording rondom gegevensbescherming.
- Het volgen van landelijke ontwikkelingen en contacten onderhouden binnen de regio rondom informatieveiligheid en bedrijfscontinuïteit;
- Het actualiseren van noodplannen en het uitvoeren van oefeningen om voorbereid te blijven op crises en aansluiting houden bij het bredere project dat gericht op het vergroten van de weerbaarheid binnen Wageningen.
- Het vernieuwen van applicatie ter ondersteuning van risicomanagement en het volgen van wet- en regelgeving (‘compliance’).