Paragraaf 1 Weerstandsvermogen & risicobeheersing

In 2027 is de optelsom van de bestanddelen die tot de beschikbare weerstandscapaciteit worden gerekend hoger dan de vastgestelde normatieve onder- en bovengrens. Daarom wordt voor de Begroting 2027 een bedrag ter grootte van de normatieve bovengrens aangemerkt als beschikbare weerstandscapaciteit.

Toelichting op het risicoprofiel

Risicoprofiel

In het risicoprofiel staan  de risicocategorieën vermeld waarin financiële risico's zijn onderkend.  Het bij de categorie vermelde bedrag is de optelsom van alle onderkende financiële risico’s met een netto omvang van tenminste € 100.000. Onderkende financiële risico's met een netto omvang van minder dan € 100.000 zijn dus wel in beeld maar tellen niet mee voor het risicoprofiel. Daarom kan het voorkomen dat er wel een risicocategorie vermeld staat (er zijn binnen de categorie financiële risico's onderkend en dus in beeld)  maar dat daarbij een nulbedrag vermeld staat  (de onderkende financiële risico's hebben een netto omvang van minder dan € 100.000).

Algemene Uitkering en Specifieke Uitkeringen

Het verleden leert dat de ontwikkeling van de Algemene Uitkering (AU) en van Specifieke Uitkeringen (SPUK's) altijd een mate van onzekerheid kent. In het licht van ingrijpende operaties, zoals de herijking van verdeelmodellen voor het sociaal en het klassiek domein, houden we rekening met blijvende onzekere ontwikkelingen  waarvoor we voor de AU en voor de SPUK's een risicopost opnemen.

Diverse openeinderegelingen sociaal domein

Een openeinderegeling kenmerkt zich door de onbeperkte toegang. Cliënten kunnen onbeperkt een beroep doen op de gemeentelijke zorg en regelingen. Er worden meer indicaties afgegeven aan cliënten. Er kan sprake zijn van volumegroei van aantal cliënten en een volumegroei in het gebruik van de zorg en regelingen per (bestaande) cliënt. Het gevolg is dat de kosten hoger uitvallen dan in de begroting is opgenomen. Een beheermaatregel voor het risico van volumegroei is het meer inzetten van goedkopere zorg en preventie. Voor de risico’s van de openeinderegelingen in het sociaal domein wordt 5% van de baten  voor  Programma 1 Wageningen Sociaal als bruto risico aangehouden bij de bepaling van het benodigde weerstandsvermogen. Daarnaast kennen ook de ontwikkelingen rond de openeinderegelingen een mate van onzekerheid. Zo wordt momenteel de systematiek rond de Gebundelde uitkeringen (BUIG) onder de loep genomen, De daarmee gepaard gaande onzekerheid is in de risicopost verwerkt.

Voorbeelden van regelingen met een open einde karakter zijn onder andere:

• Individuele studietoeslag.
• Individuele voorzieningen jeugdhulp.
• Maatwerkvoorzieningen maatschappelijke ondersteuning.
• Gebundelde uitkeringen (BUIG): algemene bijstand en loonkostensubsidie Particpatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004 (levensonderhoud zelfstandigen).

Grondexploitaties

Financiële risico's van grondexploitaties worden in eerste aanleg afgedekt door de  Bestemmingsreserve grondexploitaties, en verliezen  op de grondexploitaties door de Voorziening  verliesgevende grondexploitaties.  Voor het geval dat deze  bestemmingsreserve of  voorziening daarvoor niet toereikend is, is een  risicopost opgenomen. 

Leningverstrekkingen en garantstellingen

Deze post betreft de risico’s op verstrekte leningen en afgegeven garanties. Voor de beheersing van deze risico’s zijn regels gesteld in de Verordening leningverstrekking en garantieverlening Wageningen 2021 en in het Financieringsstatuut gemeente Wageningen 2010.

Juridisch

De gemeente loopt altijd een risico om juridisch aansprakelijk gesteld te worden voor schade gelden door derden. De gemeente is weliswaar verzekerd maar de aard of de omvang van de schade kan buiten het dekkingsbereik van de verzekering vallen. Hiervoor is een risicopost opgenomen.

Fiscaal

De Belastingdienst doet periodiek boekenonderzoek om te bepalen of de gemeente als inhoudings- of belastingplichtige een juiste inhouding loonheffing, aangifte BTW en aangifte vennootschapsbelasting doet. Dit brengt het risico van naheffing en, bij verwijtbaar foutief handelen,  boetes met zich mee. Hiervoor is een risicopost opgenomen. 

Verbonden partijen

Verbonden partijen zijn organisaties, waarin de gemeente zowel bestuurlijk als financieel een belang heeft. In paragraaf 4 van  de begroting en jaarrekening  wordt ingegaan op de verbonden partijen van gemeente Wageningen.  Aan de verbintenis met externe organisaties zijn  risico's risico’s verbonden.  Het belangrijkste financiële risico is dat de gemeente moet bijdragen in  een  onverwacht, niet gedekt exploitatietekort van een verbonden partij.   Voor het geval dat deze extra bijdrage niet gedaan kan worden uit het reguliere budget dat in de gemeentelijke begroting is geraamd voor de deelname in een verbonden partij, is een risicopost opgenomen.  

Als norm is gesteld dat het weerstandsvermogen tenminste 1,0 (kwalificatie ‘Ruim voldoende’) moet bedragen. Aan deze norm wordt in de Begroting  2027 voldaan.

Staand begrotingsbeleid is dat voor het begrotingsjaar een sluitende begroting wordt opgesteld, maar dat de meerjarenramingen niet op voorhand sluitend hoeven te zijn. De meerjarenramingen laten op dit moment zien dat de gemeente in de komende jaren te maken krijgt met negatieve begrotingssaldi. Als de negatieve saldi zich daadwerkelijk voordoen, komen deze ten laste van de Algemene Reserve en zijn daarmee van invloed op de  beschikbare weerstandscapaciteit, Afhankelijk van de omvang van de benodigde weerstandscapaciteit dreigt het weerstandsvermogen vanaf 2030 onder 1,0  komen. Met een weerstandsvermogen lager dan 1,0 neemt het risico toe dat de gemeente onvoldoende financiële middelen heeft om onvoorziene uitgaven en substantiële tegenvallers op te vangen. Dit kan leiden tot intensivering van het toezicht door de provincie en aanpassingen in het inhoudelijk en financieel beleid.

Netto schuldquote & de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Om duidelijk te maken wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dat betekent voor de schuldenlast, wordt de netto schuldquote berekend zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden. Voor het kengetal Netto schuldquote, zonder en met correctie, geldt de norm: Wageningen valt altijd in de categorie < 90%. 

Solvabiliteitsratio
De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Voor het kengetal Solvabiliteitsratio wordt uitgegaan van de volgende norm: Wageningen scoort niet lager dan 30%.

Structurele exploitatieruimte
Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves gedeeld door de totale baten. Voor de structurele exploitatieruimte geldt de streefnorm: de structurele exploitatieruimte van Wageningen is minimaal 0%. 
Bij een jaarrekening is er geen sprake van een raming na het rekeningjaar, dus kan de beoordeling alleen goed zijn (als het rekeningjaar boven de 0 uitkomt), of onvoldoende (als het rekeningjaar onder de 0 uitkomt). Bij de jaarrekening geldt deze beoordeling overigens enkel voor de cijfermatige uitkomst van het kengetal. 

Grondexploitatie
Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Voor het kengetal Grondexploitatie wordt uitgegaan van de volgende norm: Wageningen valt altijd in de categorie < 20%.

Belastingcapaciteit
De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde. De definitie van belastingcapaciteit is hier: woonlasten van een meerpersoonshuishouden, opgebouwd uit OZB (berekend op basis van zowel koop-als huurwoningen), afvalstoffen- en rioolheffing. Voor het kengetal Belastingcapaciteit geldt de streefnorm: de Wageningse belastingcapaciteit is nooit meer dan 105%.

Kapitaallastenratio
De kapitaallastenratio is de verhouding van de kapitaallasten ten opzichte van de totale exploitatielasten. Dit is een eigen kengetal van Wageningen. Voor het kengetal kapitaallastenratio geldt een voorlopige norm van maximaal 12%.