Bijlage 3. Afwijkingen programma 3 bestuur & Organisatie

Voorlopig worden geen beleidsinhoudelijke afwijkingen voor dit programma verwacht.

Het resultaat van programma 3 is in totaal € 1.262.000 voordeliger dan begroot.

Verklaring:

• een stijging van de algemene uitkering in 2026 met € 1.583.000 , overeenkomstig de uitkomsten van de septembercirculaire 2025 en de decembercirculaire 2025;
• een (structureel) lagere dividenduitkering bij de BNG-aandelen, een verlaging van de baten in de begroting 2026 met € 55.000;
• een verhoging van de lasten met in totaal € 266.000 bij de producten 923.00 Bedrijfsvoering, 925.00 Fitte organisatie en 926.00 Digitale organisatie. 

Voor een meer gedetailleerde toelichting van de begrotingsmutaties wordt verwezen naar de hierna opgenomen toelichtingen bij de producten van programma 3.

Geen grote afwijkingen in de baten/lasten (vóór reservemutaties) bij dit product in de begroting 2026. 

Geen grote afwijkingen bij de reservemutaties in de begroting 2026. 

Geen grote afwijkingen in de baten/lasten (vóór reservemutaties) bij dit product in de begroting 2026. 

Geen grote afwijkingen bij de reservemutaties in de begroting 2026. 

Geen (grote) afwijkingen in de baten/lasten (vóór reservemutaties) bij dit product in de begroting 2026. 

Geen (grote) afwijkingen bij de reservemutaties in de begroting 2026. 

Geen grote afwijkingen in de baten/lasten (vóór reservemutaties) bij dit product in de begroting 2026. 

Bij dit product is geen sprake van reservemutaties.

Geen grote afwijkingen in de baten/lasten (vóór reservemutaties) bij dit product in de begroting 2026

Dit product kent geen reservemutaties in de begroting 2026

Geen grote afwijkingen in de baten/lasten (vóór reservemutaties) bij dit product in de begroting 2026. 

Dit product kent geen reservemutaties in de begroting 2026. 

Geen grote afwijkingen in de baten/lasten (vóór reservemutaties) bij dit product in de begroting 2026. 

Geen afwijkingen bij de reservemutaties in de begroting 2026. 

Geen grote afwijkingen in de baten/lasten (vóór reservemutaties) bij dit product in de begroting 2026. 

Geen grote afwijkingen bij de reservemutaties in de begroting 2026. 

De baten (vóór reservemutaties) worden in de begroting 2026 verlaagd met € 55.000. Dit heeft de volgende reden:

 In de begroting 2026 wordt het bedrag van de dividendopbrengst van de BNG-aandelen bijgesteld conform het dividendbesluit van de aandeelhouders.
In 2025 bedroeg de dividenduitkering nog € 2,51 per aandeel. In verband met de sterke terugval van de winst bij de BNG-bank in 2025 is de dividenduitkering in 2026 aanzienlijk verlaagd met 44% naar een bedrag van € 1,41 per aandeel. Het financiële nadeel in de begroting 2026 komt uit op € 55.000. 

Aanvullende toelichting:
In de aandeelhoudersvergadering van 23 april 2026 is de dividenduitkering over 2025 vastgesteld. Er wordt in 2026 een bruto dividend van € 1,41 per aandeel uitgekeerd. De gemeente Wageningen is eigenaar van 50.310 BNG-aandelen en ontvangt een dividend van € 71.000. In de programmabegroting 2026 is een structureel bedrag van € 126.000 opgenomen voor de dividenduitkering op BNG-aandelen. Via deze Berap wordt de begroting 2026 bijgesteld met € 55.000. Ook in de programmabegroting 2027 wordt het bedrag van de geraamde dividendopbrengst van de BNG-aandelen structureel bijgesteld (verlaagd) op basis van de reële verwachting (een dividenduitkering van jaarlijks € 1,50 per aandeel).

Bij dit product is geen sprake van reservemutaties.

Geen grote afwijkingen in de baten/lasten (vóór reservemutaties) bij dit product in de begroting 2026. 

Geen grote afwijkingen bij de reservemutaties in de begroting 2026. 

De baten (vóór reservemutaties) worden in de begroting 2026 verhoogd met € 1.583.000. Dit heeft de volgende reden:

• hogere algemene uitkering Septembercirculaire 2025 € 1.513.000 
• hogere algemene uitkering Decembercirculaire 2025 € 70.000.

Uitkomsten Septembercirculaire 2025:
De raad is eind oktober 2025 geïnformeerd over de uitkomsten van de Septembercirculaire 2025.

Vanaf het begrotingsjaar 2026 is de SPUK CDOKE (Specifieke Uitkering Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat- en Energiebeleid) omgezet naar een decentralisatie-uitkering (DU) CDOKE, en is deze uitkering onderdeel van de algemene uitkering geworden. Per saldo is geen sprake van een hogere inkomst voor de gemeente, omdat het bedrag van de Specifieke Uitkering één op één wordt overgezet naar een decentralisatie-uitkering. Wel groeit het bedrag van de algemene uitkering in 2026 hierdoor met € 1.430.000. De CDOKE-middelen zijn ook beschikbaar voor de periode 2027 t/m 2030, maar de uitkeringsvorm ná 2026 is nog niet bepaald. De middelen voor de jaren 2027 t/m 2030 zullen waarschijnlijk als bijzondere fondsuitkering (BFU) worden uitgekeerd. Omdat de BFU nog niet is ingevoerd, worden de middelen voor 2027 t/m 2030 op een later moment overgeheveld naar het gemeentefonds. 

De bestedingen van de van het Rijk ontvangen CDOKE-middelen voor klimaat- en energiebeleid worden bij product 723.00 Energiebeheer verantwoord. De begrotingsmutaties bij de uitvoeringslasten in het kader van de inzet van de decentralisatie-uitkering CDOKE zijn ook in deze bestuursrapportage opgenomen. Verwezen wordt naar de toelichtingen bij product 723.00 Energiebeheer bij programma 2.

Naast de decentralisatie uitkering CDOKE van € 1.430.000 zijn in de septembercirculaire 2025 diverse positieve en negatieve mutaties bij de algemene uitkering  opgenomen, waaronder een negatieve bijstelling van het accres en verhogingen bij een aantal integratie- en decentralisatie-uitkeringen. Voor een gedetailleerd overzicht van alle bijstellingen wordt verwezen naar de informatienota Septembercirculaire 2025. 

Uitkomsten Decembercirculaire 2025:
De raad is eind januari 2026 geïnformeerd over de uitkomsten van de Decembercirculaire 2025.

De stijging van de algemene uitkering wordt grotendeels veroorzaakt door de vrijval van de verdeelreserve (€ 64.000). De verdeelreserve is een  vereveningsreserve, die het Rijk aanhoudt om fluctuaties in de algemene uitkering op te vangen. Een deel van deze reserve is in 2025 niet gebruikt, en wordt daarom toegevoegd aan de algemene uitkering in 2026.

Bij dit product is geen sprake van reservemutaties.

De lasten (vóór reservemutaties) worden in de begroting 2026 verlaagd bij dit product met € 25.000. Dit heeft de volgende reden:

Het in de begroting 2026 opgenomen budget over uitbestedingen & werk door derden van € 25.000 wordt volledig ingezet voor de bekostiging van de extra lasten die voortvloeien uit de herinrichting & ontwikkeling van team Finance & Control en de hiermee samenhangende incidentele extra inhuurlasten. Verwezen wordt naar de toelichtingen die bij product 923.00 Bedrijfsvoering hierover zijn opgenomen.

Bij dit product is geen sprake van afwijkingen bij de begrote reservemutaties.

De lasten (vóór reservemutaties) worden verhoogd in de begroting 2026 bij dit product met € 605.000. Dit heeft de volgende reden: 

Financiële nadelen bij de lasten, in totaal € 1.098.000:

• Reiskostenvergoeding woon-werk € 310.000
• Herinrichting en ontwikkeling team Finance & Control € 629.000
• Hogere personele lasten, in totaal € 159.000

Financiële voordelen bij de lasten: € 493.000:

• Hogere dekking van personele lasten en overhead uit projectgelden € 493.000

Toelichting bij reiskostenvergoeding woon-werk, een structureel nadeel van € 310.000
In de voorjaarsbrief 2026 is hierover het volgende opgenomen:
In het landelijk Klimaatakkoord is afgesproken, dat werk-gerelateerde mobiliteit minder CO2 moet uitstoten. In de CAO Gemeenten 2025–2027 zijn daarom afspraken gemaakt over duurzaam woon-werkverkeer. Gemeenten zijn verplicht om per 1 januari 2026 een reiskostenregeling voor woon-werkverkeer te hanteren. Voor de gemeente Wageningen betekent dit, dat vanaf 2026 een nieuwe regeling moest worden ingevoerd. Tot en met 2025 bestond alleen een fiscale uitruilmogelijkheid van reiskosten woon-werkverkeer via het Individueel Keuzebudget (IKB) en geen vergoeding voor woon-werkverkeer.

De nieuwe regeling stimuleert het gebruik van duurzame vervoersmiddelen zoals fietsen, lopen en openbaar vervoer, terwijl de regeling ook inclusief is voor medewerkers die afhankelijk zijn van de auto. Hiermee wordt bijgedragen aan de duurzaamheidsdoelen en aan aantrekkelijk werkgeverschap. De financiële gevolgen worden ingeschat op € 310.000 per jaar. Deze raming is gebaseerd op de woon-werkafstanden van medewerkers, het geschatte aantal reisdagen en de verschillende tarieven per vervoermiddel. De werkelijke kosten kunnen hiervan afwijken. Indien dit het geval is, wordt de raad hierover via de reguliere planning- en controlcyclus geïnformeerd.

Toelichting bij de extra lasten voor Herinrichting & ontwikkeling team Finance & Control, een incidentele verhoging van de lasten in de begroting 2026 met € 629.000

De extra lasten zijn als volgt opgebouwd:

• tijdelijke personele versterking bij F&C in 2026 € 306.000
• extra capaciteit voor uitvoering herinrichting F&C en vervanging financieel systeem € 392.000
• specialistische financiële functies € 181.000

Van het extra uitvoeringsbudget van in totaal € 879.000 kan een bedrag van € 250.000 worden gefinancierd door de inzet van bestaande begrotingsbudgetten voor overhead, waardoor de meerkosten uitkomen op € 629.000.

Aanvullende toelichtingen:

In 2026 is sprake van aanvullende kosten om de continuïteit van de financiële functie te waarborgen. De dagelijkse uitvoering van administratie, control, P&C-producten, advisering en wettelijke taken wordt momenteel deels opgevangen door externe inzet vanwege openstaande vacatures en kwetsbaarheden in de bezetting. De overgang naar een stabielere en toekomstbestendige bezetting met eigen medewerkers vraagt tijdelijk om dubbele inzet, waarbij nieuwe medewerkers worden geworven, ingewerkt en begeleid, terwijl de ingehuurde medewerkers nog nodig blijven voor continuïteit, overdracht van werkzaamheden en kennisborging. De extra inzet voor ondersteuning wordt in de periode tot 1 januari 2027 geleidelijk afgebouwd, en is in 2026 met een bedrag van € 306.000 al fors lager dan in 2025, toen voor de extra inhuur een bedrag van € 500.000 is aangevraagd en toegewezen.

In 2026 wordt gestart met de voorbereiding van de aanbesteding en vervanging van het financiële systeem. Deze aanbesteding is noodzakelijk om ook in de toekomst te blijven voldoen aan eisen op het gebied van rechtmatigheid, continuïteit, beheersing en informatievoorziening. Vooruitlopend hierop wordt eerst ingezet op het verbeteren van de basis van de financiële functie. Daarbij gaat het onder andere om het uniformeren en vastleggen van processen, het verminderen van handmatig werk en de Excel-afhankelijkheid, het verbeteren van stuurinformatie en het realiseren van een eenvoudiger en beter beheersbare financiële structuur. Hiermee ontstaat een stabiel fundament voor de toekomstige systeemvernieuwing en wordt tegelijkertijd gewerkt aan beter financieel inzicht en sturing richting de financiële opgaven rondom het ravijnjaar 2028. De herinrichting van Finance & Control vraagt aanvullende tijdelijke capaciteit voor procesverbeteringen, organisatorische veranderingen en systeemvoorbereiding. Medewerkers binnen administratie, control en strategie worden actief betrokken bij het ontwerpen en implementeren van nieuwe werkwijzen. Hierdoor zijn zij tijdelijk minder beschikbaar voor reguliere werkzaamheden. Zonder aanvullende ondersteuning ontstaan risico’s voor de continuïteit van de dienstverlening, de kwaliteit van de planning- en controlcyclus en de beheersbaarheid van de gemeentelijke financiën. Daarom wordt in 2026 tijdelijke aanvullende capaciteit en specialistische expertise ingezet op onder andere procesinrichting, AO/IB, rechtmatigheid, systeemvoorbereiding en data- en rapportagevraagstukken. Voor deze ontwikkelopgave is in 2026 incidenteel een aanvullend budget van € 392.000 benodigd. De inzet is tijdelijk van aard en gericht op kennisoverdracht en het structureel versterken van de eigen organisatie. 

Binnen Finance & Control vraagt een aantal specialistische financiële aandachtsgebieden om verdere professionalisering. In 2026 ligt de focus daarbij primair op fiscaliteit en treasury. Versterking van de fiscale functie is noodzakelijk vanwege toenemende complexiteit rondom de BTW-wetgeving, het BTW-compensatiefonds (BCF), subsidies en samenwerkingsconstructies. Hiermee worden fiscale risico’s, correcties, naheffingen en mogelijke boetes beter beheerst en wordt de organisatie minder afhankelijk van individuele kennis en handmatige werkwijzen. Voor treasury is versterking noodzakelijk vanwege de groeiende investeringsopgave van de gemeente en de wens van de raad en de coalitie om beter inzicht te krijgen in investeringen, financiering, liquiditeitsontwikkeling en de meerjarige investeringskalender. Hiermee wordt treasury steviger verbonden aan de planning- en controlcyclus en de bestuurlijke besluitvorming. Voor deze ontwikkelopgave is in 2026 incidenteel een aanvullend budget van € 181.000 benodigd. Voor de jaren daarna resteert naar verwachting alleen nog beperkte specialistische ondersteuning voor specifieke expertfuncties. 

Alle extra personele inzet bij F&C is tijdelijk van aard en is gericht op kennisoverdracht en het structureel versterken van de eigen organisatie. 

Toelichting bij de hogere personele lasten van € 159.000 in de begroting 2026
Dit betreft de volgende begrotingsmutaties bij de personele lasten:

• een tijdelijk projectleider Facilitair voor de begeleiding en uitvoeringscoördinatie bij het project van de herinrinchting van de raadzaal, een incidenteel inhuurbudget in de begroting 2026 van € 80.000.
  Het project is gestart in 2025 en loopt door tot medio 2026. In de begroting 2026 zijn nog geen inhuurkosten opgenomen voor de tijdelijke inzet van de projectleider. Het benodigde inhuurbudget wordt via deze bestuursrapportage gerealiseerd.
• tijdelijke inzet van een recruiter voor de inhuurtafel, een incidenteel inhuurbudget in de begroting 2026 van € 70.000.
  Medio 2026 zijn we gestart met een inhuurtafel. Om met de nieuwe werkwijze rondom inhuurverzoeken een goede start te kunnen maken, wordt voor de begeleiding en uitvoeringscoördinatie tijdelijk een recruiter ingehuurd.
  Het resultaat is één uniform, efficiënt en rechtmatig inhuurproces waarmee de organisatie aantoonbaar in control is op externe inhuur. De extra inhuurlasten in 2026 worden geraamd op € 70.000.
• een structurele uitbreiding van de personele formatie voor intensivering DIG (Diversiteit, Inclusie & Gelijkwaardigheid) met 12 uur per week (0,33 fte) vanaf 1-10-2026, extra lasten in de begroting 2026 voor 3 maanden: € 9.000. 
  Deze mutatie is ook in de Voorjaarsbrief 2026 opgenomen. In de voorjaarsbrief 2026 is hierover het volgende toegelicht:
  Op 10 februari 2026 heeft de raad de ‘Uitgangspunten voor beleid naar een inclusief Wageningen’ vastgesteld. Deze uitgangspunten voegen vier nieuwe inhoudelijke programmalijnen toe aan het huidige DIG-beleid, waaronder programmalijn 1: Gemeente Wageningen, een diverse en inclusieve organisatie. In de uitwerking van programmalijn 1 is aangegeven, dat de uitvoering moet worden gezien als een meerjarig traject, dat om extra capaciteit en middelen vraagt. We kijken daarbij wat mogelijk is binnen de bestaande capaciteit, maar zien tegelijkertijd dat er ook iets extra nodig is. Hiermee wordt de uitvoeringskracht van programmalijn 1: ‘Gemeente Wageningen, een diverse en inclusieve organisatie’ versterkt.
  

Toelichting bij hogere dekking van personele lasten en overhead uit projectgelden, een financieel voordeel bij de lasten van product 923.000 Bedrijfsvoering in de begroting 2026 van € 493.000
Het financiële voordeel heeft grotendeels betrekking op de toerekening van de personele inzet en overhead aan product 723.00 Energiebeheer voor de uitvoering van Klimaat- en Energiebeleid.  De gemeente ontvangt in 2026 een decentralisatie-uitkering (DU) CDOKE (Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat- en Energiebeleid). Deze DU is onderdeel van de uitkering uit het Gemeentefonds en vervangt de SPUK CDOKE, die de gemeente t/m 2025 van het Rijk ontving voor de uitvoering van het Klimaat- en Energiebeleid. De extra middelen van het Rijk zijn in deze Berap voorjaar 2026 verantwoord bij Product 921.00 Algemene uitkering. De geraamde bestedingen voor de uitvoering van  het gemeentelijk Klimaat- en Energiebeleid zijn in deze Berap voorjaar 2026 opgenomen bij product 723.00 Energiebeheer, waarvan € 536.000 voor de personele inzet en overhead. Dit bedrag is budgetneutraal in deze bestuursrapportage verwerkt, als volgt: € 536.000 hogere lasten bij product 723.00 Energiebeheer en € 536.000 lagere lasten bij product 923.00 Bedrijfsvoering. 

Daarnaast zijn er in deze Berap voorjaar 2026 bijstellingen verwerkt ten opzichte van de ramingen uit de Programmabegroting 2026 bij de toerekening van overhead aan grondexploitaties en aan projecten voor een bedrag van in totaal € 43.000 (per saldo hogere lasten bij product 923.00 Bedrijfsvoering).


Bij dit product is geen sprake van reservemutaties.

Geen grote afwijkingen in de baten/lasten (vóór reservemutaties) bij dit product in de begroting 2026. 

Geen grote afwijkingen bij de reservemutaties in de begroting 2026. 

De lasten (vóór reservemutaties) worden verhoogd in de begroting 2026 bij dit product met € 180.000. Dit heeft de volgende reden: 

Hogere premie voor de WGA-ERD verzekering (€ 120.000 structureel)
In de voorjaarsbrief 2026 is het volgende opgenomen:
Werkgevers kunnen kiezen het WGA-risico bij arbeidsongeschiktheid van een werknemer publiek onder te brengen bij het UWV of het eigen risico zelf te dragen (privaat). Het verschil tussen publiek (via het UWV) en eigen-risicodrager (privaat) is wie de kosten van ziekte en re-integratie draagt en wie het re-integratie-traject beheert. Bij publieke verzekering betaalt de werkgever premie en neemt het UWV de kosten en de regie over. Bij eigen-risicodragerschap draagt de werkgever zelf de kosten en is verantwoordelijk voor de re-integratie.  

De gemeente Wageningen is eigen-risicodrager en heeft het individuele WGA-risico privaat verzekerd. Het verzekeringscontract liep af op 31 december 2025 (na de contractlooptijd van drie jaar). Een Europese aanbesteding voor een nieuwe verzekeringsperiode heeft plaatsgevonden in 2025. Op basis van de aanbestedingsresultaten en de kostenvergelijking is een nieuwe verzekeraar gekozen voor de nieuwe contractperiode 2026-2028. De premie voor de nieuwe verzekeringsperiode is aanzienlijk gestegen. De meerkosten ten opzichte van het vorige verzekeringscontract zijn substantieel, maar verklaarbaar en marktconform gezien de ontwikkeling van de loonsom, het (historisch-) verzuim, de WGA-instroom en de landelijke ontwikkelingen. De hogere lasten kunnen we deels dekken uit de hogere bijdrage van de inhouding op het salaris van de medewerkers (zie toelichting op de baten) en deels uit de budgettaire ruimte binnen de begroting. Per saldo is er meerjarig € 120.000 extra budget nodig. De lasten worden opgehoogd met € 157.000. De hogere lasten voor de premie voor de WGA_ERD verzekering kunnen deels worden gedekt door de hogere bijdrage van de inhouding op het salaris van de medewerkers. De baten worden verhoogd met € 37.000.

WKR-eindheffing (€ 60.000 structureel)
In de voorjaarsbrief 2026 is het volgende opgenomen:
Mede door de uitbreiding van bestedingsdoelen van het IKB (Individueel Keuze Budget) valt een aanzienlijk hoger bedrag van de vergoedingen en verstrekkingen aan de werknemers in de vrije ruimte van de Werkkostenregeling (WKR) en wordt het wettelijke forfait (de maximale bestedingen in de vrije ruimte) overschreden. Over het bedrag van de overschrijding van het wettelijke forfait moet 80% loonheffing worden afgedragen. Gevolg is een aanzienlijk hogere afdracht aan de Belastingdienst van de WKR-eindheffing via de aangifte loonheffingen. De verwachting is een structureel hogere afdracht van € 60.000. Hierbij wordt vermeld dat de meeste gemeenten het forfaitbedrag overschrijden en een WKR-eindheffing moeten betalen.

Bij de reservemutaties is sprake van een bijstelling van de stortingen/onttrekkingen in de begroting 2026 op dit product van €0. Dit heeft de volgende reden: 

Bij de reservemutaties is geen sprake van een bijstelling van de stortingen/onttrekkingen in de begroting 2026 bij dit product.

De lasten (vóór reservemutaties) worden verhoogd in de begroting 2026 bij dit product met € 110.000. Dit heeft de volgende reden: 

In de voorjaarsbrief is de aanschaf van de ICT-werkplek (hardware en software) voor de nieuwe raad en de rekenkamer aangemeld. Voor het goed kunnen uitvoeren van hun werkzaamheden worden raadsleden ondersteund met digitale voorzieningen. Met het aantreden van de nieuwe gemeenteraad zijn de huidige ICT-werkplekken in het voorjaar van 2026 (april) vernieuwd. Dit is in de voorjaarsbrief 2026 aangemeld voor de jaren vanaf 2027. Voor 2026 zijn er ook middelen nodig die nu bij deze bestuursrapportage worden aangevraagd:

• De benodigde investering voor de aanschaf van de laptops in 2026 bedraagt € 35.000. (de kapitaallasten van € 9.000 vanaf 2027 zijn opgenomen in de voorjaarsbrief 2026;
• Er is  een eenmalig implementatiebudget van € 25.000 nodig;
• De structurele lasten voor licenties, emailaccounts en beheer en ondersteuning bedragen voor 2026 € 85.000.

De structurele lasten voor 2027 en verder zijn in de voorjaarsbrief 2026 aangemeld.

Bij de reservemutaties is sprake van een bijstelling van de stortingen/onttrekkingen in de begroting 2026 op dit product van € 0.