Toelichting verwachte afwijkingen

Programma 1 sluit per saldo € 1.349.416 nadelig. Vóór reservemutaties bedraagt het nadeel € 1.535.416. Voordelige reservemutaties van per saldo € 186.000 beperken dit nadeel. 

De belangrijkste financiële druk zit bij de open-einderegelingen. Bij Jeugd ontstaat een nadeel van € 1.232.000, bij Sociale zekerheid € 691.000 en bij de Wmo € 300.272. Deze afwijkingen hangen samen met een hoger beroep op voorzieningen en uitkeringen dan waarmee in de begroting rekening is gehouden. Daarmee blijft het sociaal domein financieel gevoelig voor ontwikkelingen in aantallen, zorgvraag en wettelijke aanspraken. 

Tegenover deze nadelen staan meerdere voordelen. De grootste voordelen doen zich voor bij Wsw en beschut werk (€ 330.160), vluchtelingenbeleid (€ 215.000), Samen Wageningen (€ 211.000) en Sport (€ 178.940). Een belangrijk deel van deze voordelen is incidenteel of hangt samen met de timing en technische verwerking van uitgaven. Zo wordt het voordeel bij Sport mede veroorzaakt doordat investeringen later zijn gerealiseerd dan eerder geraamd en doordat voorbereidingskosten voor het nieuwe zwembad niet langer via de exploitatie, maar via een krediet worden verantwoord. 

Per saldo wegen deze voordelen onvoldoende op tegen de hogere lasten binnen Jeugd, Sociale zekerheid en Wmo. Het financiële beeld van programma 1 wordt daarmee vooral bepaald door de oplopende druk op de open-einderegelingen. Deze ontwikkeling vraagt blijvende aandacht bij het ramen van de begroting en bij het volgen van de realisatie gedurende het jaar. 

Toelichting: bedragen x € 1.000. Een negatief bedrag is nadelig en een positief bedrag is voordelig. 

1.2 Armoedebestrijding en financiële zelfstandigheid 

Financieel effect: € 1.524.698 nadeel (deels incidenteel, met structurele risico’s). 

Jeugd is met € 1.232.000 de belangrijkste oorzaak. Dit nadeel bestaat uit twee onderdelen.   

Een belangrijk deel betreft het herstellen van de begrotingsraming voor Jeugd. In 2023 is, in lijn met de landelijke afspraken en het toen geldende toezichtkader, vanaf 2026 rekening gehouden met een landelijke besparing op de jeugdzorg. Het Rijk heeft deze besparing later teruggedraaid. Bij het opstellen van de Begroting 2026 is die wijziging niet volledig verwerkt: de hogere rijksbijdrage is wel meegenomen, maar het bijbehorende budget voor jeugdzorg is niet aangepast. Dit wordt in deze Berap hersteld.   

Daarnaast stijgen de feitelijke uitgaven aan jeugdhulp. In het eerste halfjaar van 2026 maakten circa 5% meer jeugdigen gebruik van jeugdhulp dan in dezelfde periode van 2025. Hierdoor nemen de verwachte zorglasten met € 432.000 toe. Ook Wmo en Sociale zekerheid laten hogere lasten zien. Bij Wmo stijgen vooral de kosten voor begeleiding en huishoudelijke hulp. Bij Sociale zekerheid lopen de lasten voor uitkeringen en studietoeslag op. Voordelen bij Wsw en beschut werk, Samen Wageningen en vluchtelingenbeleid dempen het nadeel, maar zijn grotendeels incidenteel of worden gedekt uit reserves. De Berap maakt daarmee zichtbaar dat de raming van zorg- en inkomensregelingen gevoelig blijft voor ontwikkelingen in aantallen, zorgzwaarte en regelgeving. De uitgebreide toelichting per product staat in bijlage 3. 

Onderliggende producten: 610.00 Samen Wageningen; 625.30 Beleidsdomein vluchtelingenbeleid; 625.50 Beleidsdomein leefbaarheid en sociale veiligheid; 626.10 Integrale toegang en algemeen sociaal domein; 626.20 Burgerkracht en innovatie; 626.31 WSW en beschut werk; 626.60 Wmo; 626.61 Jeugd; 626.70 Sociale zekerheid; 626.81 Armoedebestrijding. 

1.5 Sport en bewegen 

Financieel effect: € 178.940 voordeel (incidenteel). 

De lasten vallen in 2026 lager uit door twee technische ontwikkelingen: 

Voorbereidingskosten nieuw zwembad: € 100.000 lagere exploitatielasten 
Voor de ontwikkeling van het nieuwe zwembad was € 100.000 opgenomen in de exploitatiebegroting. Inmiddels is hiervoor een voorbereidingskrediet vastgesteld. De voorbereidingskosten komen daardoor ten laste van het krediet en niet meer van het exploitatiebudget. Dit is een boekhoudtechnische wijziging en geen inhoudelijke besparing. 

Kapitaallasten: € 78.940 lagere lasten 
De afschrijvingslasten vallen € 65.243 lager uit en de rentelasten € 13.697 lager. Dit komt doordat in 2025 minder investeringen zijn afgerond dan bij het opstellen van de begroting was voorzien. Daardoor starten in 2026 ook minder kapitaallasten dan geraamd. 

Het rentevoordeel heeft een even groot nadelig effect bij Financiën en is voor de gemeente als geheel budgettair neutraal. Het overige voordeel betreft lagere lasten en afschrijvingen in 2026 en biedt geen structurele begrotingsruimte. De uitgebreide toelichting per product staat in bijlage 3. 

Onderliggend product: 530.00 Sport. 

1.6 Cultuur is een drager van een bruisend en vitaal Wageningen 

Financieel effect: € 3.658 nadeel (structureel). 

Het nadeel betreft de hogere structurele bijdrage voor het Informatiepunt Digitale Overheid bij de bibliotheek. De bijdrage wordt aangepast aan de definitief vastgestelde decentralisatie-uitkering. 

Daarnaast ontvangt Wageningen € 112.500 provinciale subsidie voor culturele ontmoetingsactiviteiten. De lasten worden met hetzelfde bedrag verhoogd. Deze activiteit is daarom budgettair neutraal en heeft geen effect op het begrotingssaldo. De uitgebreide toelichting per product staat in bijlage 3. 

Onderliggende producten: 510.00 Openbaar bibliotheekwerk; 540.00 Bevordering kunst en cultuur. 

Voorlopig worden geen beleidsinhoudelijke afwijkingen voor dit programma verwacht.

Programma 2 sluit per saldo € 540.027 voordelig. De grootste voordelen ontstaan bij Parkeervoorzieningen (€ 193.238), Wijk- en buurtbeheer (€ 129.707) en Energiebeheer (€ 219.082). Bij de veerdiensten ontstaat een beperkt nadeel van € 2.000. 

Bij Parkeervoorzieningen leiden hogere parkeeropbrengsten en lagere elektriciteitskosten in 2026 tot een voordeel. Daarnaast wordt ook minder aan de parkeerreserve onttrokken.  

Bij Wijk- en buurtbeheer vallen de kapitaallasten lager uit doordat investeringen later zijn gerealiseerd dan bij het opstellen van de begroting was voorzien. Dit is vooral een timingseffect. Het voordeel bij Energiebeheer is grotendeels incidenteel en technisch van aard. Een deel hangt samen met correcties in de financiële verwerking van specifieke regelingen. Deze voordelen vormen daarom geen structurele begrotingsruimte. 

Naast deze exploitatieafwijkingen worden binnen programma 2 drie investeringsbesluiten voorgesteld. Voor dakveiligheid van gemeentelijke panden wordt een nieuw krediet van € 131.000 gevraagd. Voor de aula op begraafplaats De Leeuwerenk wordt voorgesteld het bestaande krediet met € 60.000 te verhogen. Daarnaast wordt voor de nieuwe OV-concessie Arnhem-Nijmegen-Foodvalley een krediet van € 3,7 miljoen gevraagd voor aanpassingen aan haltes en infrastructuur. Deze laatste investering wordt volledig gedekt door subsidie van de provincie Gelderland en leidt daardoor niet tot extra kapitaallasten voor de gemeente. 

Het positieve saldo van programma 2 geeft daarmee een gunstig beeld voor 2026, maar een belangrijk deel van de voordelen is incidenteel, technisch of het gevolg van fasering. Het programma biedt daarom slechts beperkt structurele financiële ruimte. 

Programma 3 sluit per saldo € 515.384 nadelig. De grootste nadelen ontstaan door hogere lasten voor de bedrijfsvoering (€ 252.809), lagere belastingopbrengsten (€ 155.000), rente-effecten (€ 129.679) en een lagere algemene uitkering (€ 42.321). 

Bij bedrijfsvoering zijn de lasten hoger dan begroot. Daarnaast vallen de belastingopbrengsten lager uit dan geraamd. 

De rente-effecten leiden per saldo tot een nadeel van € 129.679. De belangrijkste oorzaak is € 212.000 aan niet-begrote belastingrente naar aanleiding van naheffingsaanslagen over eerdere jaren. Daartegenover staat € 124.000 aan hogere renteopbrengsten op middelen die de gemeente bij het Rijk aanhoudt. Daarnaast is sprake van een technische verschuiving in de interne toerekening van rente. Deze verschuiving is voor de gemeente als geheel budgettair neutraal. 

Ook de algemene uitkering uit het gemeentefonds valt € 42.321 lager uit dan waarmee in de begroting rekening was gehouden. 

Tegenover deze nadelen staan enkele voordelen. De lasten voor het college van burgemeester en wethouders vallen € 31.000 lager uit. Daarnaast zijn de kapitaallasten voor ICT-investeringen € 50.543 lager, doordat investeringen later zijn gerealiseerd dan bij het opstellen van de begroting was voorzien. Dit laatste betreft vooral een timingseffect. 

Per saldo wegen deze voordelen niet op tegen de hogere lasten en lagere baten. Het nadeel binnen programma 3 wordt vooral bepaald door hogere bedrijfsvoeringslasten, lagere belastingopbrengsten en de incidentele belastingrente. 

3.1 Een dienstverlenende en betrouwbare gemeente 

Financieel effect: € 238.927 nadeel (deels incidenteel, deels structureel). 

De grootste afwijking zit bij de bedrijfsvoering. Hogere personele lasten, extra kosten voor gemeentelijke werklocaties en hogere uitgaven voor beveiliging leiden tot een nadeel. De verlaging van de stelpost overhead compenseert dit gedeeltelijk. Per saldo sluit de begroting daardoor beter aan op de verwachte uitvoering in 2026. 

Het lagere aantal wethouders levert een financieel voordeel op. Daartegenover staan een hogere storting in de voorziening voor wachtgeld en middelen voor ondersteuning van lokale politieke partijen. De structurele effecten van de gewijzigde collegeomvang zijn verwerkt in de meerjarenraming. De uitgebreide toelichting staat in bijlage 3. 

Onderliggende producten: 001.00 Bestuursorganen Raad; 001.05 Bestuursorganen B en W; 923.00 Bedrijfsvoering. 

3.2 De gemeente in control en financieel gezond 

Financieel effect: € 327.000 nadeel (grotendeels incidenteel, met mogelijk structureel effect bij belastingopbrengsten). 

De opbrengst van de onroerendezaakbelasting bij niet-woningen blijft € 192.000 achter door een tegenvallende areaaluitbreiding. Een hogere opbrengst van de hondenbelasting compenseert dit gedeeltelijk. 

Daarnaast daalt de algemene uitkering met € 42.321. Bij Financiën ontstaat een nadeel van € 129.679. Dit bestaat uit belastingrente, hogere renteopbrengsten en een lagere interne toerekening van rente. Van dit nadeel is € 39.648 de technische tegenboeking van lagere rentelasten bij Sport en Wijk- en buurtbeheer; dit deel is gemeentebreed budgettair neutraal. De posten zijn vooral incidenteel. De uitgebreide toelichting per product staat in bijlage 3. 

Onderliggende producten: 920.00 Lokale belastingen; 921.00 Algemene uitkering; 924.00 Financiën. 

3.4 Een digitale organisatie 

Financieel effect: € 50.543 voordeel (incidenteel timingseffect). 

De afschrijvingslasten vallen € 48.190 lager uit en de rentelasten € 2.353 lager doordat ICT-investeringen later worden gerealiseerd. Dit timingseffect betekent niet dat de investeringsopgave structureel lager is en biedt geen structurele ruimte voor andere uitgaven. De uitgebreide toelichting staat in bijlage 3. 

Onderliggend product: 926.00 Digitale organisatie.